انجمن علوم و مهندسی منابع آب تحقیقات منابع آب ایران 1735-2347 22 1 2026 05 22 A Review of Iran's Heterogeneous Discourse on Efficacy of Pressure Irrigation Systems: Policy Responses to Water Crisis مروری بر گفتمان ناهمگون کشور در مورد اثربخشی سامانه‌های آبیاری تحت فشار: واکنش‌های سیاستی به بحران آب 228085 10.22034/iwrr.2025.530075.2899 FA سعید مرید دانشگاه تربیت مدرس 0000-0002-7024-1657 Journal Article 2025 06 12 The development of pressurized irrigation systems (PIS) in the country’s policies initially aimed to improve on-farm water management. Over time, the focus expanded to address broader watershed-scale objectives, such as mitigating groundwater aquifer depletion. This article traces the discourse on this issue within the government, the Islamic Parlement and their research institutes, as well as its incorporation into respected laws and programs. The review reveals that expectations for these systems were unrealistic, owing to the absence of a comprehensive technical and economic evaluation. The failure to distinguish between 'depletion and withdrawal' with 'farm and basin scales' has been a persistent challenge, distorting the conceptualization of 'water productivity.' The Presidential Center for Strategic Studi, the Parlement Research Center and a few of the government research institute have conducted independent assessments of PIS that diverge significantly from the approaches adopted by the parlement and the government. This discrepancy highlights the limited policy influence of these research centers in shaping relevant legislation and planning. Such experiences underscore the systemic challenges in addressing the water and environmental crisis. Shaped by the nation's political economy, certain opportunities emerge that not only mitigate the water crisis but also create compounding threats that intensify the crises. This dynamic has led to a paradoxical outcome: the PSI, originally conceived as a means to achieve solutions, has itself become the end goal. نقش آفرینی توسعه سامانه‌های آبیاری تحت فشار (ساتف) در سیاست‌گذاری‌های کشور با هدف مدیریت بهتر آب در مزرعه آغاز و در ادامه، به اهدافی در مقیاس حوضه‌آبریز، مانند جبران تراز منفی سفره‌های آب زیرزمینی ارتقاء می‌یابد. مقاله حاضر تلاش نموده تا گفتمان صورت گرفته در این خصوص را از جانب دولت، مجلس شورای اسلامی و نهاهای پژوهشی دستگاه‌های ذی‌ربط و انعکاس آنها را در سیاست‌گذاری‌های مربوط دنبال کند. مرور آن نشان داد که انتظارات از این سامانه‌ها بدلیل عدم ارزیابی جامع فنی و اقتصادی واقع‌بینانه نبوده است. عدم تمایز مفاهیم "مصرف از برداشت" و "مقیاس مزرعه و حوضه آبریز" از مشکلات اصلی بوده که تبعات آن متوجه مفهوم "بهره‌وری آب" نیز شده است. مرکز بررسی‌های راهبردی ریاست جمهوری، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی و موسسات تحقیقاتی برخی دستگاه‌های اجرایی نیز ارزیابی‌هایی از ساتف داشته‌اند که کاملا با مسیری که مجلس و دولت دنبال کرده تفاوت داشته است. واقعیتی که گویای عدم اثرگذاری خرد این مراکز بر قوانین و برنامه‌ریزی‌های مربوط می‌باشد. این تجربه نشان داد که مدیریت بحران آب و محیط زیست با چه چالش‌هایی مواجه است. متاثر از اقتصاد سیاسی کشور، فرصت‌هایی فراهم می‌آید که اصل بحران را به زیر سایه خود می‌آ‌ورند و تهدیدهایی را شکل می‌دهند که حتی بحران را تشدید می‌کنند. نهایتا اینکه، وضعیت بگونه‌ای رقم خورده که ساتف بجای اینکه بستری برای حصول به اهداف باشد، خود تبدیل به هدف گردید.