انجمن علوم و مهندسی منابع آب تحقیقات منابع آب ایران 1735-2347 21 4 2026 02 20 An Investigation into the Underlying Factors Behind the Ineffectiveness of Water Productivity Enhancement Policies in Iran’s Agricultural Sector واکاوی عوامل ناکارآمدی سیاست‌های ارتقای بهره‌وری آب در بخش کشاورزی ایران 17 42 228903 10.22034/iwrr.2025.534241.2916 FA تهمینه دهقانی دانشجوی مقطع دکتری مهندسی آبیاری و زهکشی، گروه آبیاری و آبادانی، دانشکده مهندسی فناوری و کشاورزی، دانشگاه تهران. کرج. 0000-0002-1064-7356 عبدالمجید لیاقت کرج - پردیس کشاورزی و منابع طبیعی -گروه مهندسی آبیاری و ابادانی بیژن نظری دانشیار، گروه آبیاری و آبادانی، دانشکده مهندسی فناوری و کشاورزی، دانشگاه تهران. کرج. ایران 0000-0002-9356-5961 Journal Article 2025 07 13 One of the key components of economic and social sustainability linked to water security is food security. Iran’s arid and semi-arid climate, along with a significant reduction in the country’s renewable water resources, has created challenges in the sustainable supply of food. Under such conditions, enhancing agricultural water productivity is an inevitable necessity, serving as a guarantee for the adequate and sustainable production of agricultural goods. This study analyzes the “National Spatial Planning Document,” the “Agricultural Productivity Enhancement Document,” the “Knowledge-Based National Food Security Document,” the “National Water Roadmap,” and the “Seventh Five-Year Development Plan,” compares them with relevant policy documents from other countries, and investigates the reasons behind the inefficacy of these policies. Qualitative analysis results indicate that the category of “weak governance and lack of institutional coordination,” cited in all reviewed documents, represents the most significant challenge, accounting for 32.02%. This is followed by “short-sighted policy approaches” (15.81%), “ineffective economic instruments” (15.61%), and “inadequate technical and informational infrastructure” (15.22%) all of which reflect structural and managerial barriers within the policymaking system. In contrast, categories such as “lack of financial resources,” observed in only four documents (1.19%), are relatively less critical. The findings highlight “weak governance and lack of institutional coordination” as the core factor underlying policy inefficiency, Indicating that any proposed solutions should prioritize targeted reforms of institutional frameworks and the enhancement of coordination among organizations. یکی از مولفه‌های‌ پایداری اقتصادی و اجتماعی وابسته به امنیت آبی، امنیت غذایی است. اقلیم خشک و نیمه‌خشک و کاهش قابل توجه منابع آبی تجدیدپذیر ایران، چالشی جدی در تأمین پایدار مواد غذایی را ایجاد نموده است. در چنین شرایطی، ارتقای بهره‌وری آب کشاورزی ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است که تضمین‌کننده تولید کافی و پایدار محصولات کشاورزی خواهد بود. در این پژوهش، به تحلیل «سند ملی آمایش سرزمین»، «سند ارتقای بهره‌وری بخش کشاورزی»، «سند دانش‌بنیان امنیت غذایی»، «نقشه راه آب کشور» و «قانون برنامه پنج‌ساله هفتم پیشرفت»، مقایسه آن‌ها با اسناد مرتبط سایر کشورها و بررسی علل ناکارآمد بودن این سیاست‌ها پرداخته شده است. نتایج تحلیل کیفی نشان می‌دهد که عامل «ضعف حکمرانی و نبود هماهنگی نهادی» با سهم 02/32% و تأکید در تمامی پژوهش‌های مورد بررسی، مهم‌ترین چالش شناسایی‌شده است. پس از آن، عواملی مانند «سیاست‌های سطحی» با81/15%، «ابزارهای ناکارآمد اقتصادی» با 61/15% و «زیرساخت فنی و اطلاعاتی ضعیف» با 22/15% قرار دارند، که همگی بازتاب‌دهنده موانع ساختاری و مدیریتی نظام سیاست‌گذاری‌ می‌باشند. از طرفی، عامل «کمبود منابع مالی» تنها با 19/1% سهم توجه کمتری را به خود جلب کرده است و به نظر می‌رسد لازم است در آینده بیشتر مورد بررسی قرار گیرد. یافته‌های این پژوهش با تمرکز بر «ضعف حکمرانی و نبود هماهنگی نهادی» به‌عنوان عامل محوری ناکارآمدی سیاست‌های بهره‌وری آب، راه‌حل‌های مسئله را به‌صورت هدفمند و متمرکز بر اصلاح ساختارهای نهادی و بهبود تعاملات سازمانی پیشنهاد می نماید. https://www.iwrr.ir/article_228903_a8859a55187640a3ec132866ded47bf2.pdf