انجمن علوم و مهندسی منابع آب تحقیقات منابع آب ایران 1735-2347 22 1 2026 05 22 Integration of Simple and Rapid Reference Ion Method (RIM) and Hydrogeochemical Interpretations for Determining the Source of Nitrate in Groundwater of the Izeh Plain, Northeast Khuzestan تلفیق روش ساده و سریع یون مرجع (RIM) و تفاسیر هیدروژئوشیمی به منظور تعیین منشا نیترات آب زیرزمینی دشت ایذه، شمال شرق خوزستان 235448 10.22034/iwrr.2025.535679.2922 FA علی محرابی نژاد دانشجوی دکتری هیدروژئولوژی، گروه زمین شناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران 0009-0001-2540-2941 نصراله کلانتری گروه زمین شناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید چمران، اهواز، ایران 0000-0001-7657-8229 فرشاد علیجانی گروه زمین شناسی معدنی و آب، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران 0000-0002-0124-1215 سیده فاطمه موسوی مهندسین مشاور کمیاب گستر جنوب، اهواز، ایران 0009-0006-8898-536X Journal Article 2025 07 19 The Izeh Plain in northeast Khuzestan, with a population of over 200,000 people, faces significant nitrate contamination in its groundwater due to its location on an alluvial aquifer, extensive agricultural activities, and wastewater disposal through absorption wells. This study aimed to investigate the hydrogeochemistry of the Izeh aquifer, determine the extent of human impacts on groundwater chemistry, and evaluate the efficiency of the simple and rapid Reference Ion Method (RIM) in identifying the primary sources of nitrate pollution and estimating the relative contribution of each source. Groundwater samples were collected from 19 water wells during both dry and wet seasons. Hydrochemical diagrams, statistical analyses, including Pearson correlation coefficients, factor analysis, and cluster analysis, were applied to identify influencing factors. The results showed that the hydrochemistry of the aquifer is influenced by adjacent carbonate formations, karstic aquifers and mixing with infiltrated wastewater, leading to increased chloride and nitrate concentrations in the groundwater. The results indicated that in the dry season, the largest share of nitrate sources was attributed to sewage and manure, while in the wet season, the contribution from chemical fertilizers increased. Validation of the RIM results with landuse maps demonstrated good agreement between the identified nitrate sources and upstream landuse in the groundwater flow direction. This study confirmed the high capability of the RIM method in identifying nitrate pollution sources and suggested that threshold values for identifying nitrate sources should be determined locally. The findings of this research can assist decision-makers in managing the quality of groundwater resources. دشت ایذه در شمال شرق خوزستان با جمعیتی بیش از ۲۰۰ هزار نفر، به دلیل قرارگیری بر روی آبخوان آبرفتی و فعالیت‌های گسترده کشاورزی و دفع فاضلاب از طریق چاهک‌های جذبی، با مشکل آلودگی نیترات در آب‌های زیرزمینی مواجه است.این مطالعه با هدف بررسی هیدروژئوشیمی آبخوان شهری ایذه، تعیین وسعت اثرات انسانی بر ترکیب شیمیایی آب زیرزمینی و ارزیابی کارایی روش ساده و سریع یون مرجع در شناسایی منابع اصلی آلودگی نیترات و برآورد سهم نسبی هر منبع انجام شد. نمونه‌برداری از ۱۹ حلقه چاه در دو فصل خشک و مرطوب انجام شد. نمودارهای هیدروشیمی، تحلیل‌های آماری شامل ضرایب همبستگی پیرسون، تحلیل عاملی و خوشه‌ای برای شناسایی عوامل موثر به کار رفت. نتایج نشان داد که هیدروشیمی آبخوان تحت تاثیر سازندهای کربناتی، آبخوان‌های کارستی مجاور و اختلاط با فاضلاب نفوذی است که منجر به افزایش کلرید و نیترات در آب زیرزمینی می‌شود. نتایج استفاده از روش یون مرجع برای تعیین منشاهای نیترات نشان داد که در فصل خشک، بیشترین سهم منشاء نیترات مربوط به فاضلاب شهری و کودهای حیوانی است. در فصل مرطوب، سهم منشاء کودهای کشاورزی افزایش می‌یابد. اعتبارسنجی نتایج RIM با نقشه کاربری اراضی نشان داد که منابع مشخص‌شده نیترات با کاربری اراضی در بالادست جریان آب‌های زیرزمینی انطباق خوبی دارند. این مطالعه قابلیت بالای روش RIM را در شناسایی منابع آلودگی نیترات تأیید کرد و پیشنهاد شد که مقادیر آستانه‌ای برای شناسایی منابع نیترات باید به‌صورت محلی تعیین شوند. نتایج این تحقیق می‌تواند به تصمیم‌گیران در مدیریت کیفی منابع آب زیرزمینی کمک کند.