انجمن علوم و مهندسی منابع آب تحقیقات منابع آب ایران 1735-2347 22 1 2026 05 22 Multi-Regime Sensitivity Analysis of the VIC-3L Hydrological Model Using an OAT Approach in the Qareh-Sou Mountainous Watershed تحلیل حساسیت مدل هیدرولوژیکی بزرگ مقیاس VIC-3L در حوزه آبخیز قره‏سو 235627 10.22034/iwrr.2025.536057.2923 FA گلاله غفاری استادیار پژوهشی بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمانشاه، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمانشاه، ایران. 0009-0004-5339-6384 Journal Article 2025 08 25 Semi-distributed hydrological models that incorporate three-layer soil structures with explicit representation of evapotranspiration, infiltration, and surface runoff processes demonstrate considerable capability for watershed-scale hydrological simulation. This study evaluates the performance of the Variable Infiltration Capacity model (VIC-3L) in simulating daily streamflow and water balance components for the Qareh-Sou mountainous watershed in Kermanshah Province, Iran (drainage area: 5,534 km²), characterized by semi-arid climate and complex topography. The assessment utilized hydrometeorological observations from 1993 to 2008, with streamflow routing performed using the Route model.<br><br>Model evaluation yielded a coefficient of determination (R²) and Nash-Sutcliffe efficiency (NSE) of 0.75 and 0.73, respectively, during calibration, and 0.72 and 0.74 during validation, indicating satisfactory accuracy in reproducing observed daily hydrographs. To identify influential parameters, sensitivity analysis was conducted using the one-at-a-time (OAT) approach in both pre-calibration and post-calibration phases. Of the 30 parameters examined, 11 were identified as sensitive, including the variable infiltration curve parameter, subsurface flow coefficient, maximum baseflow parameter, soil moisture fraction, and soil layer depths. Results showed that parameters controlling subsurface soil behavior exerted the greatest influence (sensitivity ratios: 0.85–0.95) on runoff generation and baseflow simulation. مدل‌سازی هیدرولوژیکی با استفاده از مدل‌های نیمه‌توزیعی همچون VIC-3L که دارای ساختار سه‌لایه خاک و توانایی شبیه‌سازی فرآیندهای تبخیر-تعرق، نفوذ و رواناب سطحی هستند، رویکردی کارآمد برای تحلیل رفتار هیدرولوژیکی حوضه‌های آبخیز در مقیاس‌های مختلف فراهم می‌آورد. در این پژوهش، کارایی مدل VIC-3L در بازسازی جریان روزانه و مؤلفه‌های بیلان آبی حوضه کوهستانی قره‌سو واقع در استان کرمانشاه (به مساحت 5534 کیلومتر مربع) با شرایط اقلیمی نیمه‌خشک و پیچیدگی توپوگرافی بالا، با بهره‌گیری از داده‌های هیدرواقلیمی دوره 2008-1993 و مدل روندیابی Route مورد ارزیابی قرار گرفت.<br><br>براساس معیارهای آماری ضریب تبیین و ضریب کارایی ناش-ساتکلیف که به‌ترتیب در دوره واسنجی برابر 75/0 و 73/0 و در دوره صحت‌سنجی 72/0 و 74/0 به‌دست آمدند، مدل توانایی قابل قبولی در بازتولید هیدروگراف‌های روزانه از خود نشان داد. به‌منظور تعیین پارامترهای تأثیرگذار بر دقت شبیه‌سازی، تحلیل حساسیت به روش یک‌پارامتر در هر مرحله (OAT) در دو مرحله پیش و پس از واسنجی اعمال گردید. از مجموع 30 پارامتر مورد آزمون، 11 پارامتر به‌عنوان متغیرهای حساس شناسایی شدند که عمدتاً شامل ضریب منحنی نفوذ متغیر، ضریب جریان زیرسطحی، حداکثر دبی پایه، کسر رطوبت خاک و عمق لایه‌های مختلف خاک بودند. یافته‌ها نشان داد پارامترهای مرتبط با رفتار زیرسطحی خاک با نسبت حساسیت 85/0 تا 95/0 بیشترین تأثیر را در شبیه‌سازی رواناب و جریان پایه داشته‌اند.