انجمن علوم و مهندسی منابع آب تحقیقات منابع آب ایران 1735-2347 22 1 2026 05 22 Analyzing Challenges and Providing Policy Solutions in the Water Governance Crisis (Case Study: South Khorasan Province) واکاوی چالش‌ها و ارائه راهکارهای سیاستی در بحران حکمرانی آب (مطالعه موردی: استان خراسان جنوبی) 237725 10.22034/iwrr.2025.560610.2976 FA علی نصیریان دانشگاه بیرجند-دانشکده فنی مهندسی-گروه عمران صادق یعقوب زاده دانشگاه بیرجند-دانشکده فنی مهندسی-گروه عمران 0000-0002-7922-4546 وحید خرم نژاد دانشگاه بیرجند-دانشکده فنی مهندسی-گروه عمران Journal Article 2025 11 18 The water crisis in Iran’s arid regions, while influenced by climate change, is predominantly rooted in governance failures, as evidenced by empirical data. This research was conducted with the aim of analyzing the structural vulnerabilities of the water management system in South Khorasan Province and formulating a comprehensive policy roadmap. This study adopts a mixed-methods methodology. Firstly, the issue of water stress is determined through the analysis of thirty years of time-series data (climatic and hydrological). Subsequently, a combination of AHP and TOPSIS techniques along with Social Network Analysis is utilized for root-cause analysis in order to prioritize solutions.<br><br>Analysis of the results reveals that the significant imbalance in the aquifer is more related to governance issues such as state centralization, organizational conflicts of interest, and the neglect of demand management, rather than reduced rainfall. Based on the TOPSIS analysis, the highest-priority solutions for urgent implementation are: (1) Establishing a National Water Data System (C*=0.812), (2) Modifying crop practices and establishing greenhouses (C*=0.786), and (3) Sealing unauthorized wells and installing smart water meters (C*=0.741). Furthermore, SNA verifies that the decision structure is indeed unipolar and state-dominated, signifying that the path to sustainability must shift from a structural and centralized governance paradigm to a networked, participatory, and data-driven governance. بحران آب در مناطق خشک ایران، اگرچه تحت‌تأثیر تغییر اقلیم است، اما شواهد نشان می‌دهد که ماهیتی عمدتاً حکمرانی‌محور دارد. پژوهش حاضر با هدف واکاوی آسیب‌های ساختاری نظام مدیریت آب در استان خراسان جنوبی و تدوین نقشه راه سیاستی انجام شده است. روش‌شناسی پژوهش مبتنی بر رویکرد ترکیبی (Mixed-Methods) است؛ ابتدا وضعیت تنش آبی با تحلیل روند داده‌های ۳۰ساله اقلیمی و هیدرولوژیکی تبیین شد و سپس با بهره‌گیری از مدل تلفیقی AHP-TOPSIS و تحلیل شبکه اجتماعی (SNA)، چالش‌ها ریشه‌یابی و راهکارها اولویت‌بندی گردیدند. یافته‌ها حاکی از آن است که ناترازی شدید آبخوان‌ها بیش از آنکه تابع افت نزولات جوی باشد، محصول «تمرکزگرایی دولتی»، «تضاد منافع سازمانی» و «غفلت از مدیریت تقاضا» است. بر اساس خروجی مدل TOPSIS، از میان راهکارهای پیشنهادی، “ایجاد سامانه ملی داده‌های آب” (C^*=0.812)، “اصلاح الگوی کشت و توسعه گلخانه‌ها” (C^*=0.786) و “مسدودسازی چاه‌های غیرمجاز و نصب کنتورهای هوشمند” (C^*=0.741) در اولویت‌های اجرایی نخست قرار گرفتند. تحلیل SNA نیز با تأیید ساختار تصمیم‌گیری تک‌قطبی و دولت‌محور، نشان داد که گذار به پایداری مستلزم تغییر پارادایم از «مدیریت سازه‌ای و متمرکز» به «حکمرانی شبکه‌ای، مشارکتی و داده‌محور» است.