انجمن علوم و مهندسی منابع آب تحقیقات منابع آب ایران 1735-2347 22 1 2026 05 22 Assessing the Potential for Reducing Pressure on Groundwater Resources through the Development of Solar Power Plants on Low-Productive Agricultural Land as a Novel Water-Energy-Agriculture Nexus Strategy ارزیابی ظرفیت کاهش فشار بر منابع آب زیرزمینی از طریق توسعه نیروگاه‌های خورشیدی در زمین‌های کشاورزی کم‌بهره‌ به عنوان راهبردی نو در هم‌بست آب-انرژی-کشاورزی 242067 10.22034/iwrr.2026.560562.2975 FA سمانه سعیدی نائینی گروه مهندسی منابع آب، دانشگاه تربیت مدرس علی باقری دانشگاه تربیت مدرس، گروه مهندسی منابع آب 0000-0003-4518-6884 Journal Article 2025 11 18 Groundwater depletion from agricultural overuse is a critical issue in Iran, coinciding with national electricity challenges. The interconnected water-energy-agriculture nexus requires integrated solutions. This study evaluates the economic feasibility of repurposing low-productivity farmland for solar power generation to alleviate pressure on overexploited aquifers. By valuing both water and energy as economic inputs, the analysis compares the net benefits of marginal agriculture versus solar electricity production. Results demonstrate that revenue from grid-connected solar energy can effectively replace income from water-intensive, low-yield crops on such land, offering a financially viable pathway for significant water conservation.<br><br><br><br>The proposed synergy leverages the temporal alignment of high solar irradiance with peak irrigation demand seasons. This establishes a compelling economic rationale for land-use transition. However, realizing this potential requires overcoming substantial non-economic barriers. Subsequent analysis must, therefore, address critical social and institutional dimensions. Key challenges include impacts on rural livelihoods and employment, complex land tenure systems, regulatory hurdles for dual land use, and the logistical demands of grid integration in remote agricultural areas. Effective policy implementation will depend on designing coherent incentive structures, such as preferential tariffs for solar energy from retired farmland, alongside stronger governance for sustainable groundwater extraction. This multi-disciplinary approach is essential to guide the transition toward holistic and sustainable resource management within the nexus framework. افت تراز آبخوان‌ها در پی برداشت بیش از تجدیدپذیری، مسئله‌ فراگیر دشت‌های ایران است. با توجه به سهم بخش کشاورزی در استفاده از منابع آب زیرزمینی، لازم است تمرکز ویژه‌ای بر کاهش برداشت این بخش صورت گیرد. در کنار آب، ناترازی برق نیز مسئله دیگر است. شناخت ارتباط میان سیستم‌های آب-انرژی-کشاورزی و پیوستگی بین آنها که به عنوان هم‌بست شناخته می‌شود، فرصت تغییر مؤثر حکمرانی مرتبط با توسعه در کشور را فراهم می‌آورد. این پژوهش با نگاه جدید به روابط تعریف شده در هم‌بست آب-انرژی-کشاورزی در نظر دارد تا ظرفیت کاهش فشار بر منابع آبی از طریق به اشتراک گذاشتن زمین کشاورزی برای توسعه نیروگاه‌های خورشیدی را ارزیابی نماید. نتایج برآوردها نشان می‌دهد می‌توان در تقارن زمانی به وجود آمده میان این دو مسئله، ارزش فعلی آب برای تولید و سپس فروش محصول کشاورزی را با ایجاد منافع جدید حاصل از تولید برق سبز جایگزین کرد. به عبارت دیگر از منظر اقتصادی درآمد حاصل از فروش برق خورشیدی تولید شده در زمین‌های کشاورزی کم‌بهره‌ می‌تواند با درآمد حاصل از فعالیت کشت محصول و فروش آن جایگزین شود. با این حال باید تأکید کرد این مقاله در گام اول سعی دارد تا بررسی نماید اصلا طرح این ایده از نظر اقتصادی قابل توجیه است یا خیر؟ بنابراین در گام‌های بعدی تحقیقاتی باید ابعاد دیگر اجرایی آن از جمله چالش‌های اجتماعی و نهادی بررسی گردد تا ضمن شناخت مسیر تغییر، با اتخاذ سیاست‌های تشویقی و تنبیهی لازم این جریان به سمت دستیابی به هدف کاهش فشار بر منابع آبی هدایت شود.