انجمن علوم و مهندسی منابع آب تحقیقات منابع آب ایران 1735-2347 22 1 2026 05 22 Investigating the Impact of Variations in Rainfall Duration and Vegetation Cover on the Risk Level in Water System Components Using Hydraulic Modeling بررسی تاثیر تغییرات مدت بارش و پوشش گیاهی بر میزان خطرپذیری اجزای سامانه آبرسانی با استفاده از مدل‎سازی هیدرولیکی 234842 10.22034/iwrr.2025.493977.2810 FA مسعود تابش دانشکده مهندسی عمران، دانشکدگان فنی، دانشگاه تهران 0000-0002-8982-8941 سینا صفری دانشکده مهندسی عمران، دانشکدگان فنی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. Journal Article 2024 12 14 In recent years, due to climate changes, loss of vegetation, increase in urbanization and population growth near rivers, the frequency and intensity of floods have increased and significant damages have been done to urban infrastructures. Duration of rainfall and vegetation are among the important factors that affect the depth of flood and thus depth of inundation in Water Distribution Network. To investigate the effect of these factors on the depth and velocity of flooding, the 2018 Lorestan flood on the Kashkan River was modeled using HEC-RAS software to investigate the effect of each on the flooding depth of a pumping station. Different scenarios of changing the roughness coefficient (to represent inundation) and duration of rainfall had been implemented in the model in order to check the effect of each parameter on the depth of inundation. In this method, in addition to checking the changes in flood depth, flow velocity was also analyzed in the studied area. Based on the results obtained from the hydraulic model in different scenarios, with increase of the Manning coefficient by 2.72% between scenarios with the highest and the lowest roughness coefficient, the inundation depth increased by 10.3% and the velocity decreased by 3.44%. In the scenarios of duration of rainfall, with a decrease in the duration of rainfall by 30%, the inundation depth of flooding increased by 44% and the flow velocity decreased by 12.7%. Results showed that vegetation had more of an impact on depth and velocity of flood compared to duration of rainfall. تغییرات اقلیمی، افزایش جمعیت و افزایش ساخت و ساز در حریم رودخانه ‎ها و تخریب جنگل‎ها و تغییر در بافت پوشش گیاهی باعث شده ‎اند که در سال‎های اخیر فرکانس سیلاب‎ها و شدت اثر آن‎ها افزایش یابد. از عوامل موثر در عمق سیلاب و در نتیجه عمق آب‎گرفتگی، پوشش گیاهی و مدت بارش هستند. در این مقاله سیلاب سال 1398 لرستان بر روی رودخانه کشکان با استفاده از نرم ‎افزار HEC-RAS مدل‎سازی شد تا تاثیر هم‎زمان دو عامل پوشش گیاهی و مدت بارش بر آب‎گرفتگی ایستگاه پمپاژ سامانه آبرسانی شهر پل دختر بررسی شود. برای این منظور، سناریوهای مختلف تغییر ضریب زبری و مدت بارش در مدل اجرا شد تا تاثیر هر کدام بر عمق آبگرفتگی بررسی شود. برای تهیه این سناریوها تغییرات پوشش گیاهی منطقه مورد مطالعه تا سال 2045 با استفاده از تصاویر ماهواره‏ای پیش‏بینی شد. در این روش علاوه بر بررسی تغییرات عمق سیلاب، سرعت جریان نیز در محدوده مورد مطالعه بررسی شد. بر اساس نتایج حاصله، در سناریوهای مختلف، با افزایش ضریب مانینگ معادل به مقدار 2.72 درصد بین سناریوهای دارای بیشترین و کمترین ضریب زبری (از 0.0390 تا0.0403)، عمق آب‎گرفتگی به مقدار 10.3 درصد افزایش و سرعت به مقدار 3.44 درصد کاهش یافت. در سناریوهای تغییر طول بارش، با تغییر مدت بارش به مقدار 30 درصد ( از 10- تا 20 درصد)، عمق آب‎گرفتگی به مقدار 44 درصد افزایش و سرعت سیلاب 12.7 درصد کاهش داشت. نتایج نشان دادند که پوشش گیاهی نسبت به مدت بارش تاثیر بیشتری بر عمق و سرعت سیلاب دارد.

انجمن علوم و مهندسی منابع آب تحقیقات منابع آب ایران 1735-2347 22 1 2026 05 22 Integration of Simple and Rapid Reference Ion Method (RIM) and Hydrogeochemical Interpretations for Determining the Source of Nitrate in Groundwater of the Izeh Plain, Northeast Khuzestan تلفیق روش ساده و سریع یون مرجع (RIM) و تفاسیر هیدروژئوشیمی به منظور تعیین منشا نیترات آب زیرزمینی دشت ایذه، شمال شرق خوزستان 235448 10.22034/iwrr.2025.535679.2922 FA علی محرابی نژاد دانشجوی دکتری هیدروژئولوژی، گروه زمین شناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران 0009-0001-2540-2941 نصراله کلانتری گروه زمین شناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید چمران، اهواز، ایران 0000-0001-7657-8229 فرشاد علیجانی گروه زمین شناسی معدنی و آب، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران 0000-0002-0124-1215 سیده فاطمه موسوی مهندسین مشاور کمیاب گستر جنوب، اهواز، ایران 0009-0006-8898-536X Journal Article 2025 07 19 The Izeh Plain in northeast Khuzestan, with a population of over 200,000 people, faces significant nitrate contamination in its groundwater due to its location on an alluvial aquifer, extensive agricultural activities, and wastewater disposal through absorption wells. This study aimed to investigate the hydrogeochemistry of the Izeh aquifer, determine the extent of human impacts on groundwater chemistry, and evaluate the efficiency of the simple and rapid Reference Ion Method (RIM) in identifying the primary sources of nitrate pollution and estimating the relative contribution of each source. Groundwater samples were collected from 19 water wells during both dry and wet seasons. Hydrochemical diagrams, statistical analyses, including Pearson correlation coefficients, factor analysis, and cluster analysis, were applied to identify influencing factors. The results showed that the hydrochemistry of the aquifer is influenced by adjacent carbonate formations, karstic aquifers and mixing with infiltrated wastewater, leading to increased chloride and nitrate concentrations in the groundwater. The results indicated that in the dry season, the largest share of nitrate sources was attributed to sewage and manure, while in the wet season, the contribution from chemical fertilizers increased. Validation of the RIM results with landuse maps demonstrated good agreement between the identified nitrate sources and upstream landuse in the groundwater flow direction. This study confirmed the high capability of the RIM method in identifying nitrate pollution sources and suggested that threshold values for identifying nitrate sources should be determined locally. The findings of this research can assist decision-makers in managing the quality of groundwater resources. دشت ایذه در شمال شرق خوزستان با جمعیتی بیش از ۲۰۰ هزار نفر، به دلیل قرارگیری بر روی آبخوان آبرفتی و فعالیت‌های گسترده کشاورزی و دفع فاضلاب از طریق چاهک‌های جذبی، با مشکل آلودگی نیترات در آب‌های زیرزمینی مواجه است.این مطالعه با هدف بررسی هیدروژئوشیمی آبخوان شهری ایذه، تعیین وسعت اثرات انسانی بر ترکیب شیمیایی آب زیرزمینی و ارزیابی کارایی روش ساده و سریع یون مرجع در شناسایی منابع اصلی آلودگی نیترات و برآورد سهم نسبی هر منبع انجام شد. نمونه‌برداری از ۱۹ حلقه چاه در دو فصل خشک و مرطوب انجام شد. نمودارهای هیدروشیمی، تحلیل‌های آماری شامل ضرایب همبستگی پیرسون، تحلیل عاملی و خوشه‌ای برای شناسایی عوامل موثر به کار رفت. نتایج نشان داد که هیدروشیمی آبخوان تحت تاثیر سازندهای کربناتی، آبخوان‌های کارستی مجاور و اختلاط با فاضلاب نفوذی است که منجر به افزایش کلرید و نیترات در آب زیرزمینی می‌شود. نتایج استفاده از روش یون مرجع برای تعیین منشاهای نیترات نشان داد که در فصل خشک، بیشترین سهم منشاء نیترات مربوط به فاضلاب شهری و کودهای حیوانی است. در فصل مرطوب، سهم منشاء کودهای کشاورزی افزایش می‌یابد. اعتبارسنجی نتایج RIM با نقشه کاربری اراضی نشان داد که منابع مشخص‌شده نیترات با کاربری اراضی در بالادست جریان آب‌های زیرزمینی انطباق خوبی دارند. این مطالعه قابلیت بالای روش RIM را در شناسایی منابع آلودگی نیترات تأیید کرد و پیشنهاد شد که مقادیر آستانه‌ای برای شناسایی منابع نیترات باید به‌صورت محلی تعیین شوند. نتایج این تحقیق می‌تواند به تصمیم‌گیران در مدیریت کیفی منابع آب زیرزمینی کمک کند.

انجمن علوم و مهندسی منابع آب تحقیقات منابع آب ایران 1735-2347 22 1 2026 05 22 Evaluation of LSTM Model Performance in Predicting Floods in Arid Regions (Case study: Fakhrabad Watershed, Yazd, Iran) بررسی کارآیی مدل LSTM در پیش‌بینی دبی سیلاب در مناطق خشک (منطقه مورد مطالعه: حوزه فخرآباد یزد) 236873 10.22034/iwrr.2025.504298.2827 FA نسترن وحدتی نسب دانش آموخته کارشناسی ارشد علوم و مهندسی آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و کویرشناسی، دانشگاه یزد. محمد امین اسدی زارچ دانشگاه یزد Journal Article 2025 02 03 In recent decades, researchers have used various methods, including artificial neural networks, to predict floods. These networks have several subsets. Long Short-Term Memory (LSTM) is an improved version of Recurrent Neural Networks (RNN). Learning long-term dependencies for traditional recurrent neural networks is difficult. The LSTM model, by introducing a memory cell that can retain information for a long time, overcomes this problem. This network has been introduced as an efficient method for flood prediction. In this study, the average flow values of the Baghestan and Tezerjan hydrometric stations in the Fakhrabad area of Yazd province during the period 1398-1370 have been used. The precipitation values of the top ten stations in the study period showed a mild decreasing trend. To evaluate the performance of the LSTM model in predicting flow, the coefficient of determination (R2) and RMSE between the observed flow values and the predicted flow by the LSTM model at the Baghestan and Tezerjan stations on a daily and three-month time scale was calculated. The results showed that among the models used, the LSTM model used for predicting the daily stramflow at the Tezerjan station showed the highest performance with R2 and RMSE values of 0.78 and 0.43, respectively. Overall, the results showed that due to the irregular distribution of precipitation in dry areas, LSTM models have relatively acceptable performance in predicting floods in dry areas. در دهه‌های اخیر محققان برای پیش‌بینی سیل از روش‌های مختلفی از جمله شبکه‌های عصبی مصنوعی استفاده کرده‌اند. این شبکه‌ها چندین زیرمجموعه دارد. حافظه بلندمدت کوتاه‌مدت (LSTM) یک نسخه بهبود یافته از شبکه عصبی بازگشتی (RNN) است. یادگیری وابستگی‌های طولانی‌مدت برای شبکه‌های عصبی بازگشتی سنتی دشوار است. مدل LSTM با معرفی یک سلول حافظه که می‌تواند اطلاعات را برای مدت طولانی نگهداری کند، این مشکل را برطرف می‌کند. این شبکه‌ به عنوان یک روش کارآمد جهت پیش‌بینی سیل معرفی شده است. در این تحقیق مقادیر دبی متوسط ایستگاه‌های هیدرومتری باغستان و طزرجان و مقادیر بارش ایستگاه ده‌بالا در حوزه‌ی فخرآباد استان یزد در دوره ۱۳۷۰ تا ۱۳۹۸ مورد استفاده قرار گرفته است. در دوره آماری مورد مطالعه مقادیر مجموع بارش و دبی متوسط دارای روند کاهشی ملایم بودند. به منظور بررسی کارآیی مدل‌ LSTM در پیش‌بینی دبی، معیارهای ضریب تعیین (R2) و جذر میانگین مربعات خطا (RMSE) بین مقادیر دبی مشاهداتی و دبی پیش‌بینی شده توسط مدل LSTM در ایستگاه‌های باغستان و طزرجان در مقیاس روزانه و سری زمانی سه ماهه محاسبه شدند. نتایج نشان داد در بین مدل‌های مورد استفاده، مدل LSTM به کار رفته برای پیش‌بینی دبی روزانه ایستگاه طزرجان با R2 و RMSE به ترتیب ۷8/۰ و 43/0 از عملکرد بالاتری برخوردار است. به طور کلی نتایج نشان داد با توجه به پراکنش نامنظم بارش در مناطق خشک، مدل‌های LSTM در پیش‌بینی سیلاب در مناطق خشک دارای عملکرد نسبتا قابل قبولی می‌باشند.

انجمن علوم و مهندسی منابع آب تحقیقات منابع آب ایران 1735-2347 22 1 2026 05 22 Assessment of Groundwater Quality for Drinking and Agricultural Uses with Geostatistical Methods (Case Study: Tabriz Plain) سنجش کیفیت آب زیرزمینی برای مصارف شرب و کشاورزی با روش های زمین آمار (مطالعه موردی: دشت تبریز) 231762 10.22034/iwrr.2025.517961.2853 FA الناز شرقی گروه آب، دانشکده عمران، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران وحید نورانی استاد گروه عمران آب، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه تبریز زهرا حیدری گروه آموزشی عمران-آب، دانشکده عمران، دانشگاه تبریز، ایران 0009-0006-3182-336X ناردین جباریان پاک نژاد دکتری عمران-مهندسی و مدیریت منابع آب، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه تبریز 0000-0001-7479-4905 Journal Article 2025 04 20 Groundwater is one of the main water supply sources in arid and semi-arid regions, and its quality decline can be serious threat to society. Therefore, the use of pollution maps is effective tool in water resources management. The Tabriz plain, as semi-arid region, has faced groundwater quality degradation in recent years. In this study, data from 41 wells over 15-year period (2007–2021) were collected from East Azerbaijan Regional Water Authority, and groundwater quality was analyzed using Water Quality Index (WQI), Irrigation Water Quality Index (IWQI), and geostatistical methods (Kriging and IDW) in ArcGIS. The WQI results showed values between 119.23 and 761.24 in wet season and between 101.70 and 747.89 in dry season, indicating poor to unsuitable drinking water quality. IWQI values ranged from 22.79 to 71.32 in wet season and from 22.85 to 75.40 in dry season, placing water in severe to slight restriction for irrigation. Seasonal comparison revealed an improvement of 4.44% in drinking water quality and 1.86% in irrigation water quality in dry season compared to wet season. Analyses with AqQA showed that the hydrochemical facies was sodium–chloride (Na-Cl), with these ions playing the main role in quality reduction. The Wilcox diagram indicated that in both seasons most samples were in the high salinity and sodium hazard group, unsuitable for irrigation. Geostatistical zoning showed that the highest pollution was concentrated in southwest and northeast of aquifer. Finally, optimal groundwater management, regular monitoring, and soil salinity reduction are proposed as solutions to improve water quality. آب‌های زیرزمینی از منابع اصلی تأمین آب در مناطق خشک و نیمه‌خشک می‌باشند که افت کیفیت آن‌ می‌تواند تهدیدی جدی برای جامعه باشد. بنابراین، استفاده از نقشه‌های آلودگی ابزاری مؤثر در مدیریت منابع آب محسوب می‌شود. دشت تبریز به‌عنوان منطقه‌ای نیمه‌خشک در سال‌های اخیر با کاهش کیفیت آب‌زیرزمینی مواجه بوده است. در این پژوهش، داده‌های 41 چاه طی دوره 15 ساله (1386‌تا‌1400) از سازمان آب منطقه‌ای آذربایجان شرقی گردآوری و کیفیت آب با شاخص کیفیت آب شرب (WQI) ، کشاورزی (IWQI)و روش‌های زمین‌آماری (کریجینگ و IDW) در محیط ArcGIS تحلیل شد. نتایج WQI نشان داد مقادیر آن در فصل تر بین 23/119 تا 24/761 و در فصل خشک بین 70/101 تا 89/747 متغیر بوده که بیانگر کیفیت ضعیف تا غیرقابل شرب است. مقادیر IWQIنیز در فصل تر بین 79/22 تا 32/71 و در فصل خشک 85/22 تا 40/75 بوده که آب را در محدودیت شدید تا کم برای کشاورزی قرار می‌دهد. مقایسه فصلی بیانگر بهبود 44/4 درصدی کیفیت آب شرب و 86/1 درصدی کیفیت آب کشاورزی در فصل خشک نسبت به تر است. تحلیل‌های انجام شده با AqQA نشان داد رخساره غالب آب‌زیرزمینی سدیم-کلراید (Na-Cl) بوده که نقش اصلی در افت کیفیت دارند. بررسی دیاگرام ویلکاکس نیز نشان داد اغلب نمونه‌ها در هر دو فصل در گروه با شوری و سدیم بالا قرار گرفته و برای کشاورزی نامناسب‌اند. نقشه‌های پهنه‌بندی نشان داد بیشترین آلودگی در جنوب‌غرب و شمال‌شرق آبخوان متمرکز است. در نهایت، مدیریت بهینه مصارف، پایش مستمر کیفیت و کاهش شوری اراضی به‌عنوان راهکارهای بهبود کیفیت آب پیشنهاد می‌شود.

انجمن علوم و مهندسی منابع آب تحقیقات منابع آب ایران 1735-2347 22 1 2026 05 22 Assessing the Data-Driven Governance Gap in Agricultural Water Management in Iran Using the OECD OURdata Index Framework ارزیابی شکاف حکمرانی داده‌محور در مدیریت آب کشاورزی ایران با رویکرد شاخص OURdata 235453 10.22034/iwrr.2025.539970.2935 FA حسین دهقانی سانیج موسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی، البرز. فرشته بتوخته دانش آموخته دکتری، گروه مهندسی آب، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، مازندران، ایران Journal Article 2025 08 07 As water scarcity has emerged as a strategic challenge in Iran’s agricultural sector, the implementation of data-driven governance can play a key role in enhancing productivity and enabling informed decision-making. This study aims to identify the gaps, challenges, and solutions for implementing data-driven governance in Iran’s agricultural water management. Using the OECD OURdata Index framework, a structured questionnaire was designed around three dimensions—access, usable data, and government support for value creation—and responses from 55 national water and agriculture experts and policymakers were collected and analyzed. The findings indicate that the current state of data governance in Iran falls short of desired standards, revealing gaps such as the absence of a clear legal framework, inter-organizational misalignment, weak integration of information systems, and limited stakeholder participation in data-related processes. In response to these challenges, a set of structural, technological, and institutional solutions was proposed, including the design of a national open data system, development of cloud-based infrastructures, formulation of transparent open data regulations, and institutionalization of a data-driven culture within executive organizations. By providing a systematic overview of existing barriers and corrective pathways, this study serves as an initial step toward developing a roadmap for data-driven governance and enhancing the resilience of Iran’s agricultural water management system. در شرایطی که بحران آب به یکی از چالش‌های راهبردی ایران در بخش کشاورزی تبدیل شده، استقرار حکمرانی داده‌محور می‌تواند نقش کلیدی در ارتقای بهره‌وری و تصمیم‌گیری آگاهانه ایفا کند. این پژوهش با هدف شناسایی شکاف‌ها، چالش‌ها و راهکارهای پیاده‌سازی حکمرانی داده‌محور در مدیریت آب کشاورزی ایران انجام شده است. با بهره‌گیری از چارچوب شاخص OURdata سازمان OECD و طراحی پرسشنامه‌ای ساختاریافته در سه بُعد دسترسی، داده‌های قابل استفاده و حمایت دولت از بازآفرینی ارزش، نظر 55 کارشناس و سیاست‌گذار ملی در حوزه آب و کشاورزی گردآوری و تحلیل شد. یافته‌ها نشان داد که وضعیت کنونی حکمرانی داده در ایران با استانداردهای مطلوب فاصله دارد و شکاف‌هایی نظیر نبود چارچوب قانونی مشخص، وجود ناهماهنگی بین‌سازمانی، ضعف در یکپارچه‌سازی سامانه‌های اطلاعاتی، و مشارکت محدود ذی‌نفعان در فرآیندهای داده‌ای به‌چشم می‌خورد. در پاسخ به این چالش‌ها، مجموعه‌ای از راهکارهای ساختاری، فناورانه و نهادی پیشنهاد شد؛ از جمله طراحی سامانه ملی داده باز، توسعه زیرساخت‌های ابری، تدوین مقررات شفاف برای داده‌باز، و نهادینه‌سازی فرهنگ داده‌محور در سازمان‌های اجرایی. این پژوهش با ارائه تصویری نظام‌مند از موانع موجود و مسیرهای اصلاحی، می‌تواند به‌عنوان گام اولیه‌ای در تدوین نقشه راه حکمرانی داده‌محور و تقویت تاب‌آوری نظام مدیریت آب کشاورزی در ایران مورد استفاده سیاست‌گذاران قرار گیرد.

انجمن علوم و مهندسی منابع آب تحقیقات منابع آب ایران 1735-2347 22 1 2026 05 22 Multi-Regime Sensitivity Analysis of the VIC-3L Hydrological Model Using an OAT Approach in the Qareh-Sou Mountainous Watershed تحلیل حساسیت مدل هیدرولوژیکی بزرگ مقیاس VIC-3L در حوزه آبخیز قره‏سو 235627 10.22034/iwrr.2025.536057.2923 FA گلاله غفاری عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات کرمانشاه 0009-0004-5339-6384 Journal Article 2025 08 25 Semi-distributed hydrological models that incorporate three-layer soil structures with explicit representation of evapotranspiration, infiltration, and surface runoff processes demonstrate considerable capability for watershed-scale hydrological simulation. This study evaluates the performance of the Variable Infiltration Capacity model (VIC-3L) in simulating daily streamflow and water balance components for the Qareh-Sou mountainous watershed in Kermanshah Province, Iran (drainage area: 5,534 km²), characterized by semi-arid climate and complex topography. The assessment utilized hydrometeorological observations from 1993 to 2008, with streamflow routing performed using the Route model.<br><br>Model evaluation yielded a coefficient of determination (R²) and Nash-Sutcliffe efficiency (NSE) of 0.75 and 0.73, respectively, during calibration, and 0.72 and 0.74 during validation, indicating satisfactory accuracy in reproducing observed daily hydrographs. To identify influential parameters, sensitivity analysis was conducted using the one-at-a-time (OAT) approach in both pre-calibration and post-calibration phases. Of the 30 parameters examined, 11 were identified as sensitive, including the variable infiltration curve parameter, subsurface flow coefficient, maximum baseflow parameter, soil moisture fraction, and soil layer depths. Results showed that parameters controlling subsurface soil behavior exerted the greatest influence (sensitivity ratios: 0.85–0.95) on runoff generation and baseflow simulation. مدل‌سازی هیدرولوژیکی با استفاده از مدل‌های نیمه‌توزیعی همچون VIC-3L که دارای ساختار سه‌لایه خاک و توانایی شبیه‌سازی فرآیندهای تبخیر-تعرق، نفوذ و رواناب سطحی هستند، رویکردی کارآمد برای تحلیل رفتار هیدرولوژیکی حوضه‌های آبخیز در مقیاس‌های مختلف فراهم می‌آورد. در این پژوهش، کارایی مدل VIC-3L در بازسازی جریان روزانه و مؤلفه‌های بیلان آبی حوضه کوهستانی قره‌سو واقع در استان کرمانشاه (به مساحت 5534 کیلومتر مربع) با شرایط اقلیمی نیمه‌خشک و پیچیدگی توپوگرافی بالا، با بهره‌گیری از داده‌های هیدرواقلیمی دوره 2008-1993 و مدل روندیابی Route مورد ارزیابی قرار گرفت.<br><br>براساس معیارهای آماری ضریب تبیین و ضریب کارایی ناش-ساتکلیف که به‌ترتیب در دوره واسنجی برابر 75/0 و 73/0 و در دوره صحت‌سنجی 72/0 و 74/0 به‌دست آمدند، مدل توانایی قابل قبولی در بازتولید هیدروگراف‌های روزانه از خود نشان داد. به‌منظور تعیین پارامترهای تأثیرگذار بر دقت شبیه‌سازی، تحلیل حساسیت به روش یک‌پارامتر در هر مرحله (OAT) در دو مرحله پیش و پس از واسنجی اعمال گردید. از مجموع 30 پارامتر مورد آزمون، 11 پارامتر به‌عنوان متغیرهای حساس شناسایی شدند که عمدتاً شامل ضریب منحنی نفوذ متغیر، ضریب جریان زیرسطحی، حداکثر دبی پایه، کسر رطوبت خاک و عمق لایه‌های مختلف خاک بودند. یافته‌ها نشان داد پارامترهای مرتبط با رفتار زیرسطحی خاک با نسبت حساسیت 85/0 تا 95/0 بیشترین تأثیر را در شبیه‌سازی رواناب و جریان پایه داشته‌اند.

انجمن علوم و مهندسی منابع آب تحقیقات منابع آب ایران 1735-2347 22 1 2026 05 22 A Novel Perspective on Ensemble Learning Models for Groundwater Level and Quality Simulation چشم انداز نوین مدل‌های مبتنی بر یادگیری گروهی به منظور شبیه‌سازی کیفیت و تراز سطح آب زیرزمینی 237502 10.22034/iwrr.2025.556974.2972 FA شیما آزاده رنجبر کارشناسی ارشد مهندسی منابع آب، گروه آبیاری و آبادانی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. 0009-0000-3109-5047 مجید خلقی گروه آبیاری و آبادانی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران 0000-0003-1412-9166 افشین اشرف زاده گروه آبیاری و آبادانی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. 0000-0002-9417-6431 Journal Article 2025 11 02 Excessive withdrawal of groundwater resources has led to significant quantitative and qualitative issues in most aquifers in Iran. Population growth and limited surface water resources have intensified pressure on groundwater reserves to meet drinking, agricultural, and industrial demands. Therefore, monitoring and simulation of groundwater level and quality are essential for sustainable aquifer management. The Qazvin Plain, as one of the country's important agricultural regions with high dependence on groundwater resources, was selected as the study area. Artificial intelligence models offer an efficient approach for prediction and simulation due to their ability to learn complex nonlinear patterns without requiring complete understanding of aquifer physical processes. The objective of this research was to simulate groundwater quality and level in Qazvin Plain using three ensemble learning models (RF, XGBoost, and GBR) and one instance-based model (KNN). Comparison of model performance (Performance evaluation, scatter plots, time series, feature importance, Taylor diagrams, box plots and radar charts) revealed that ensemble learning models (RF, XGBoost, and GBR) with NSE and R² values of approximately 0.996 and precise identification of pivotal relationships among data, demonstrated superior performance in simulating groundwater quality and level compared to the KNN model. برداشت بیش از حد از منابع آب‌زیرزمینی منجر به عدم تعادل کمی و کیفی قابل توجهی در اکثر آبخوان‌های ایران شده است. افزایش جمعیت و محدودیت منابع آب‌سطحی، نقش آب‌زیرزمینی را برای تأمین نیازهای شرب، کشاورزی و صنعت به مراتب پررنگ‌تر کرده است. لذا پایش و شبیه‌سازی تراز و کیفیت آب‌زیرزمینی برای مدیریت پایدار آبخوان‌ها ضروری است. دشت‌قزوین به عنوان یکی از قطب‌های کشاورزی کشور و همچنین وابستگی شدید به منابع آب‌زیرزمینی، به عنوان منطقه مورد‌ مطالعه انتخاب گردید. مدل‌های هوش‌مصنوعی به دلیل توانایی یادگیری الگوهای غیرخطی پیچیده و عدم نیاز به شناخت کامل از فرآیندهای فیزیکی آبخوان، رویکردی کارآمد برای پیش‌بینی و شبیه‌سازی ارائه می‌دهند. هدف از این پژوهش، شبیه‌سازی کیفیت و تراز سطح آب‌زیرزمینی دشت‎قزوین با استفاده از سه مدل‌ مبتنی بر یادگیری گروهی (RF، XGBoost و GBR) و یک مدل مبتنی بر نمونه (KNN) تعیین گردید. با مقایسه عملکرد مدل‌ها (معیار‌های ارزیابی، نمودار‌های پراکندگی، سری‌زمانی، اهمیت ویژگی‌ها، تیلور، جعبه‌ای و رادار) نتایج نشان دادند که مدل‌های مبتنی بر یادگیری گروهی (RF، XGBoost و GBR) با NSE و R² حدود 996/0 و شناسایی دقیق رابطه محوری میان داده‌ها، بهترین عملکرد را در شبیه‌سازی کیفیت و تراز آب‌زیرزمینی در مقایسه با مدل KNN از خود نشان دادند.

انجمن علوم و مهندسی منابع آب تحقیقات منابع آب ایران 1735-2347 22 1 2026 05 22 Analyzing Challenges and Providing Policy Solutions in the Water Governance Crisis (Case Study: South Khorasan Province) واکاوی چالش‌ها و ارائه راهکارهای سیاستی در بحران حکمرانی آب (مطالعه موردی: استان خراسان جنوبی) 237725 10.22034/iwrr.2025.560610.2976 FA علی نصیریان دانشگاه بیرجند-دانشکده فنی مهندسی-گروه عمران صادق یعقوب زاده دانشگاه بیرجند-دانشکده فنی مهندسی-گروه عمران 0000-0002-7922-4546 وحید خرم نژاد دانشگاه بیرجند-دانشکده فنی مهندسی-گروه عمران Journal Article 2025 11 18 The water crisis in Iran’s arid regions, while influenced by climate change, is predominantly rooted in governance failures, as evidenced by empirical data. This research was conducted with the aim of analyzing the structural vulnerabilities of the water management system in South Khorasan Province and formulating a comprehensive policy roadmap. This study adopts a mixed-methods methodology. Firstly, the issue of water stress is determined through the analysis of thirty years of time-series data (climatic and hydrological). Subsequently, a combination of AHP and TOPSIS techniques along with Social Network Analysis is utilized for root-cause analysis in order to prioritize solutions.<br><br>Analysis of the results reveals that the significant imbalance in the aquifer is more related to governance issues such as state centralization, organizational conflicts of interest, and the neglect of demand management, rather than reduced rainfall. Based on the TOPSIS analysis, the highest-priority solutions for urgent implementation are: (1) Establishing a National Water Data System (C*=0.812), (2) Modifying crop practices and establishing greenhouses (C*=0.786), and (3) Sealing unauthorized wells and installing smart water meters (C*=0.741). Furthermore, SNA verifies that the decision structure is indeed unipolar and state-dominated, signifying that the path to sustainability must shift from a structural and centralized governance paradigm to a networked, participatory, and data-driven governance. بحران آب در مناطق خشک ایران، اگرچه تحت‌تأثیر تغییر اقلیم است، اما شواهد نشان می‌دهد که ماهیتی عمدتاً حکمرانی‌محور دارد. پژوهش حاضر با هدف واکاوی آسیب‌های ساختاری نظام مدیریت آب در استان خراسان جنوبی و تدوین نقشه راه سیاستی انجام شده است. روش‌شناسی پژوهش مبتنی بر رویکرد ترکیبی (Mixed-Methods) است؛ ابتدا وضعیت تنش آبی با تحلیل روند داده‌های ۳۰ساله اقلیمی و هیدرولوژیکی تبیین شد و سپس با بهره‌گیری از مدل تلفیقی AHP-TOPSIS و تحلیل شبکه اجتماعی (SNA)، چالش‌ها ریشه‌یابی و راهکارها اولویت‌بندی گردیدند. یافته‌ها حاکی از آن است که ناترازی شدید آبخوان‌ها بیش از آنکه تابع افت نزولات جوی باشد، محصول «تمرکزگرایی دولتی»، «تضاد منافع سازمانی» و «غفلت از مدیریت تقاضا» است. بر اساس خروجی مدل TOPSIS، از میان راهکارهای پیشنهادی، “ایجاد سامانه ملی داده‌های آب” (C^*=0.812)، “اصلاح الگوی کشت و توسعه گلخانه‌ها” (C^*=0.786) و “مسدودسازی چاه‌های غیرمجاز و نصب کنتورهای هوشمند” (C^*=0.741) در اولویت‌های اجرایی نخست قرار گرفتند. تحلیل SNA نیز با تأیید ساختار تصمیم‌گیری تک‌قطبی و دولت‌محور، نشان داد که گذار به پایداری مستلزم تغییر پارادایم از «مدیریت سازه‌ای و متمرکز» به «حکمرانی شبکه‌ای، مشارکتی و داده‌محور» است.

انجمن علوم و مهندسی منابع آب تحقیقات منابع آب ایران 1735-2347 22 1 2026 05 22 A Multilevel Analysis of Tehran's Urban Water Governance Based on the Institutional Logics Approach تحلیل چندسطحی حکمرانی آب شهری تهران با رویکرد منطق‌های نهادی 238177 10.22034/iwrr.2026.521785.2872 FA مریم افخمی استادیار دانشکده حکمرانی دانشگاه تهران 0009-0003-2789-4761 Journal Article 2025 05 10 In recent decades, urban water governance has undergone profound transformations across social, institutional, environmental, and managerial dimensions. The growing complexity of institutional structures, conflicts among stakeholders’ values and objectives, and the inefficiency of hierarchical and purely technical approaches have challenged traditional water management systems in megacities such as Tehran. Within this context, sustainable water governance is not merely a managerial issue, but rather a deeply institutional, discursive, and multi-logic challenge. Given the inability of conventional models to address these complexities, this study seeks to develop an analytical framework for explaining urban water governance by drawing on institutional logic theory, institutional sociology, and sustainability transition literature. The framework analyzes the interplay between social structures and institutional practices at four levels—strategic, tactical, operational, and reflexive—while examining the role of different institutional logics, namely hydraulic, market-based, and water-sensitive, in shaping policies, decision-making processes, and stakeholder conflicts. Beyond identifying conceptual gaps, the study highlights the need for rethinking decision-making patterns, integrating conflicting institutional logics, and designing adaptive and multi-stakeholder policies in urban contexts. The goal is to provide both theoretical and practical foundations for transitioning toward flexible, participatory, and sustainable water governance in managing Tehran’s urban water system. در دهه‌های اخیر، حکمرانی آب شهری با دگرگونی‌هایی بنیادین در ابعاد اجتماعی، نهادی، محیط‌زیستی و مدیریتی مواجه شده است. افزایش پیچیدگی ساختارهای نهادی، تضاد میان ارزش‌ها و اهداف ذی‌نفعان، و ناکارآمدی رویکردهای سلسله‌مراتبی و صرفاً فنی، نظام سنتی مدیریت آب را در کلان‌شهرهایی چون تهران به چالش کشیده است. در چنین بستری، حکمرانی پایدار منابع آب نه یک مسئله صرفاً مدیریتی، بلکه چالشی عمیقاً نهادی، گفتمانی و چندمنطقی است. با توجه به ناتوانی مدل‌های رایج در پاسخ‌گویی به این پیچیدگی‌ها، پژوهش حاضر تلاش می‌کند تا با بهره‌گیری از نظریه منطق‌های نهادی، جامعه‌شناسی نهادی و ادبیات گذار به پایداری، چارچوبی تحلیلی برای تبیین حکمرانی آب شهری ارائه دهد. این چارچوب، تعامل میان ساختارهای اجتماعی و کنش‌های نهادی را در چهار سطح راهبردی، تاکتیکی، عملیاتی و بازتابی تحلیل می‌کند و نقش منطق‌های نهادی گوناگون هیدرولیکی، بازارمحور و حساس به آب در شکل‌گیری سیاست‌ها، تصمیم‌گیری‌ها و تعارضات میان ذی‌نفعان را مورد بررسی قرار می‌دهد. این مطالعه، ضمن تبیین شکاف‌های مفهومی موجود، بر لزوم بازاندیشی در الگوهای تصمیم‌سازی، یکپارچه‌سازی منطق‌های نهادی متعارض، و طراحی سیاست‌های تطبیقی و چندذی‌نفعی در بستر شهری تأکید دارد. هدف نهایی، فراهم‌سازی مبنایی نظری و کاربردی برای گذار به حکمرانی منعطف، مشارکتی و پایدار در مدیریت آب شهر تهران است.

انجمن علوم و مهندسی منابع آب تحقیقات منابع آب ایران 1735-2347 22 1 2026 05 22 Developing Resilient Urban Runoff Management Scenarios under Channel Blockage Uncertainties, Case Study of Eastern Tehran Network تدوین سناریوهای تاب‌آور مدیریت رواناب سطحی شهری با در نظر گرفتن عدم قطعیت گرفتگی کانال‌ها 241172 10.22034/iwrr.2026.531718.2906 FA سارا حق بین دانشکده مهندسی عمران دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی نجمه مهجوری مجد دانشیار دانشکده مهندسی عمران- دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی Journal Article 2025 06 29 This paper proposes a framework for designing resilient and robust urban drainage systems by integrating resilience principles while addressing deep uncertainty in network blockage. The study develops a multi-objective simulation-optimization model with decision variables for the type and implementation area of nature-based flood control measures. The framework pursues three key objectives: maximizing flood resilience, minimizing flood damage, and minimizing flood management costs. Hydraulic blockage uncertainty is modeled through identification of influential blockage factors and application of fuzzy logic, with an information gap decision theory (IGDT) approach employed to select robust solutions against channel blockage uncertainties. The framework's effectiveness is evaluated through application to the eastern sub-catchment of Tehran's stormwater drainage system. Sensitivity analysis reveals that both peak flood discharge and its timing exhibit significant sensitivity to channel blockage uncertainty. The optimization-simulation model generates 50 non-dominated scenarios, from which the most robust solution—maintaining satisfactory performance across the widest range of uncertainty—is selected. Results demonstrate that the robust management scenario achieves a 37% improvement in resilience at a cost of only $0.84 million, while simultaneously reducing potential flood damage by 20% under blockage conditions. این مقاله چارچوبی برای طراحی سامانه تاب‌آور و استوار جمع‌آوری رواناب‌ سطحی شهری با در نظر گرفتن عدم قطعیت گرفتگی در گلوگاه‌های شبکه ارائه می‌دهد. بدین منظور، یک مدل تلفیقی شبیه‌سازی- بهینه‌سازی چندهدفه با متغیرهای تصمیم نوع و مساحت تحت اجرای راهکارهای طبیعی کنترل سیلاب توسعه داده می‌شود. اهداف این مسأله، بیشینه‌سازی تاب‌آوری اکولوژیکی، کمینه‌سازی خسارت سیلاب و کمینه‌سازی هزینه سناریوهای مدیریتی هستند. مدلسازی عدم قطعیت گرفتگی هیدرولیکی با شناسایی عوامل مؤثر بر ایجاد گرفتگی و استفاده از مفهوم منطق فازی صورت می‌گیرد. به منظور انتخاب گزینه استوار در برابر عدم قطعیت مربوط به گرفتگی کانال‌ها، از رویکرد تصمیم‌گیری شکاف اطلاعاتی استفاده می‌شود. کارایی این چارچوب با به کارگیری آن در زیرحوضه شرقی سامانه جمع‌آوری رواناب سطحی شهر تهران ارزیابی می‌شود. طبق نتایج تحلیل حساسیت، دو متغیر دبی اوج سیلاب و زمان رخداد آن حساسیت زیادی به عدم قطعیت گرفتگی کانال‌ها دارند. از بین سناریوی نامغلوب ، گزینه‌ای که تحت تأثیر بازه گسترده‌تری از عدم قطعیت‌ها، آستانه مطلوبیت عملکرد را تأمین نماید، به عنوان گزینه استوار انتخاب می‌شود. بر پایه نتایج، سناریوی مدیریتی استوار با هزینه ۰.۸۴میلیون دلار می‌تواند بهبود ۳۷ درصدی تاب‌آوری را موجب شود و در صورت رخداد گرفتگی، خسارت را تا ۲۰ درصد کاهش دهد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که گرفتگی، به‌عنوان یکی از منابع مهم عدم‌قطعیت‌ در شبکه، قادر است عملکرد سامانه را به‌طور معناداری مختل کند. بنابراین، لازم است تصمیم گیرندگان در مدیریت رواناب سطحی شهری آن را در نظر گیرند.

انجمن علوم و مهندسی منابع آب تحقیقات منابع آب ایران 1735-2347 22 1 2026 05 22 Economic valuation of water for selected crops in the comprehensive cropping pattern plan in Dehloran County ارزش‌گذاری اقتصادی آب محصولات زراعی منتخب در طرح جامع الگوی کشت در شهرستان دهلران 242065 10.22034/iwrr.2026.550086.2959 FA اسحاق قاسمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان ایلام، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ایلام، ایران 0009-0008-5063-8068 علی نجفی فر دانشیار بخش تحقیقات منابع طبیعی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان ایلام، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، 0000-0003-2594-3526 Journal Article 2025 09 29 Efficient use of water resources is one of the main goals of the National Cropping Pattern Plan. For this reason, estimating the economic value of water for the crops listed in the plan is important for improving water pricing policies in agriculture. In this study, field data were collected through interviews with 100 farmers in the region, using stratified sampling, during the 2023–2024 farming year. The economic value of water was calculated for wheat, canola, barley, watermelon, and potatoes using parametric methods and production functions, including linear, translog, and transcendental functions. Based on econometric tests and classical assumptions, the translog production function was identified as the most suitable. The results showed that the economic value of water for each crop was 26,799, 44,525, 21,926, 39,461, and 40,756 rials, respectively. These values are significantly higher than the current water fees paid by farmers in Dehloran. The findings highlight the need to reform agricultural water pricing policies. This includes gradually increasing the water fees paid by farmers so that the price of water comes closer to its true economic value, thereby strengthening the cropping pattern plan and promoting more efficient use of water in agriculture. استفاده بهینه از منابع آب به‌عنوان یکی از اهداف مهم طرح جامع الگوی کشت، به ارزش‌گذاری اقتصادی آبِ محصولات مندرج در طرح جامع الگوی کشت در جهت اصلاح سیاست‌های قیمت‌گذاری در حوزه منابع آب در بخش کشاورزی اهمیت ویژه‌ای می‌بخشد. در این مطالعه، با بهره‌گیری از داده‌های میدانی جمع‌آوری‌شده از طریق مصاحبه با 100 کشاورز منطقه در قالب نمونه‌گیری طبقه‌بندی‌شده در سال زراعی ۱۴۰۳–۱۴۰۲، ارزش اقتصادی آب برای محصولات گندم، کلزا، جو، هندوانه و سیب‌زمینی با استفاده از روش‌های پارامتری و توابع تولید شامل توابع تولید خطی، ترانسلوگ و ترنسدنتال، محاسبه شد. باتوجه‌به آزمون‌های اقتصادسنجی و آزمون فروض کلاسیک تابع تولید ترانسلوگ به‌عنوان تابع برتر شناخته شد. نتایج نشان داد ارزش اقتصادی آب برای هرکدام از محصولات مذکور به ترتیب 26799، 44525، 21926، 39461 و 40756 ریال است که نسبت به آب‌بهای پرداختی توسط کشاورزان در شهرستان دهلران اختلاف محسوس و قابل‌توجهی دارد. نتایج به‌دست‌آمده، لزوم اصلاح سیاست‌های قیمت‌گذاری در حوزه منابع آب در بخش کشاورزی شامل افزایش تدریجی آب‌بهای پرداختی توسط کشاورزان و نزدیک‌شدن قیمت آب به ارزش اقتصادی آن به‌منظور تقویت طرح جامع الگوی کشت و استفاده بهینه از آب در بخش کشاورزی را نشان می‌دهد.

انجمن علوم و مهندسی منابع آب تحقیقات منابع آب ایران 1735-2347 22 1 2026 05 22 Assessing the Potential for Reducing Pressure on Groundwater Resources through the Development of Solar Power Plants on Low-Productive Agricultural Land as a Novel Water-Energy-Agriculture Nexus Strategy ارزیابی ظرفیت کاهش فشار بر منابع آب زیرزمینی از طریق توسعه نیروگاه‌های خورشیدی در زمین‌های کشاورزی کم‌بهره‌ به عنوان راهبردی نو در هم‌بست آب-انرژی-کشاورزی 242067 10.22034/iwrr.2026.560562.2975 FA سمانه سعیدی نائینی گروه مهندسی منابع آب، دانشگاه تربیت مدرس علی باقری دانشگاه تربیت مدرس، گروه مهندسی منابع آب 0000-0003-4518-6884 Journal Article 2025 11 18 Groundwater depletion from agricultural overuse is a critical issue in Iran, coinciding with national electricity challenges. The interconnected water-energy-agriculture nexus requires integrated solutions. This study evaluates the economic feasibility of repurposing low-productivity farmland for solar power generation to alleviate pressure on overexploited aquifers. By valuing both water and energy as economic inputs, the analysis compares the net benefits of marginal agriculture versus solar electricity production. Results demonstrate that revenue from grid-connected solar energy can effectively replace income from water-intensive, low-yield crops on such land, offering a financially viable pathway for significant water conservation.<br><br><br><br>The proposed synergy leverages the temporal alignment of high solar irradiance with peak irrigation demand seasons. This establishes a compelling economic rationale for land-use transition. However, realizing this potential requires overcoming substantial non-economic barriers. Subsequent analysis must, therefore, address critical social and institutional dimensions. Key challenges include impacts on rural livelihoods and employment, complex land tenure systems, regulatory hurdles for dual land use, and the logistical demands of grid integration in remote agricultural areas. Effective policy implementation will depend on designing coherent incentive structures, such as preferential tariffs for solar energy from retired farmland, alongside stronger governance for sustainable groundwater extraction. This multi-disciplinary approach is essential to guide the transition toward holistic and sustainable resource management within the nexus framework. افت تراز آبخوان‌ها در پی برداشت بیش از تجدیدپذیری، مسئله‌ فراگیر دشت‌های ایران است. با توجه به سهم بخش کشاورزی در استفاده از منابع آب زیرزمینی، لازم است تمرکز ویژه‌ای بر کاهش برداشت این بخش صورت گیرد. در کنار آب، ناترازی برق نیز مسئله دیگر است. شناخت ارتباط میان سیستم‌های آب-انرژی-کشاورزی و پیوستگی بین آنها که به عنوان هم‌بست شناخته می‌شود، فرصت تغییر مؤثر حکمرانی مرتبط با توسعه در کشور را فراهم می‌آورد. این پژوهش با نگاه جدید به روابط تعریف شده در هم‌بست آب-انرژی-کشاورزی در نظر دارد تا ظرفیت کاهش فشار بر منابع آبی از طریق به اشتراک گذاشتن زمین کشاورزی برای توسعه نیروگاه‌های خورشیدی را ارزیابی نماید. نتایج برآوردها نشان می‌دهد می‌توان در تقارن زمانی به وجود آمده میان این دو مسئله، ارزش فعلی آب برای تولید و سپس فروش محصول کشاورزی را با ایجاد منافع جدید حاصل از تولید برق سبز جایگزین کرد. به عبارت دیگر از منظر اقتصادی درآمد حاصل از فروش برق خورشیدی تولید شده در زمین‌های کشاورزی کم‌بهره‌ می‌تواند با درآمد حاصل از فعالیت کشت محصول و فروش آن جایگزین شود. با این حال باید تأکید کرد این مقاله در گام اول سعی دارد تا بررسی نماید اصلا طرح این ایده از نظر اقتصادی قابل توجیه است یا خیر؟ بنابراین در گام‌های بعدی تحقیقاتی باید ابعاد دیگر اجرایی آن از جمله چالش‌های اجتماعی و نهادی بررسی گردد تا ضمن شناخت مسیر تغییر، با اتخاذ سیاست‌های تشویقی و تنبیهی لازم این جریان به سمت دستیابی به هدف کاهش فشار بر منابع آبی هدایت شود.

انجمن علوم و مهندسی منابع آب تحقیقات منابع آب ایران 1735-2347 22 1 2026 05 22 A Review of Iran's Heterogeneous Discourse on Efficacy of Pressure Irrigation Systems: Policy Responses to Water Crisis مروری بر گفتمان ناهمگون کشور در مورد اثربخشی سامانه‌های آبیاری تحت فشار: واکنش‌های سیاستی به بحران آب 228085 10.22034/iwrr.2025.530075.2899 FA سعید مرید دانشگاه تربیت مدرس 0000-0002-7024-1657 Journal Article 2025 06 12 The development of pressurized irrigation systems (PIS) in the country’s policies initially aimed to improve on-farm water management. Over time, the focus expanded to address broader watershed-scale objectives, such as mitigating groundwater aquifer depletion. This article traces the discourse on this issue within the government, the Islamic Parlement and their research institutes, as well as its incorporation into respected laws and programs. The review reveals that expectations for these systems were unrealistic, owing to the absence of a comprehensive technical and economic evaluation. The failure to distinguish between 'depletion and withdrawal' with 'farm and basin scales' has been a persistent challenge, distorting the conceptualization of 'water productivity.' The Presidential Center for Strategic Studi, the Parlement Research Center and a few of the government research institute have conducted independent assessments of PIS that diverge significantly from the approaches adopted by the parlement and the government. This discrepancy highlights the limited policy influence of these research centers in shaping relevant legislation and planning. Such experiences underscore the systemic challenges in addressing the water and environmental crisis. Shaped by the nation's political economy, certain opportunities emerge that not only mitigate the water crisis but also create compounding threats that intensify the crises. This dynamic has led to a paradoxical outcome: the PSI, originally conceived as a means to achieve solutions, has itself become the end goal. نقش آفرینی توسعه سامانه‌های آبیاری تحت فشار (ساتف) در سیاست‌گذاری‌های کشور با هدف مدیریت بهتر آب در مزرعه آغاز و در ادامه، به اهدافی در مقیاس حوضه‌آبریز، مانند جبران تراز منفی سفره‌های آب زیرزمینی ارتقاء می‌یابد. مقاله حاضر تلاش نموده تا گفتمان صورت گرفته در این خصوص را از جانب دولت، مجلس شورای اسلامی و نهاهای پژوهشی دستگاه‌های ذی‌ربط و انعکاس آنها را در سیاست‌گذاری‌های مربوط دنبال کند. مرور آن نشان داد که انتظارات از این سامانه‌ها بدلیل عدم ارزیابی جامع فنی و اقتصادی واقع‌بینانه نبوده است. عدم تمایز مفاهیم "مصرف از برداشت" و "مقیاس مزرعه و حوضه آبریز" از مشکلات اصلی بوده که تبعات آن متوجه مفهوم "بهره‌وری آب" نیز شده است. مرکز بررسی‌های راهبردی ریاست جمهوری، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی و موسسات تحقیقاتی برخی دستگاه‌های اجرایی نیز ارزیابی‌هایی از ساتف داشته‌اند که کاملا با مسیری که مجلس و دولت دنبال کرده تفاوت داشته است. واقعیتی که گویای عدم اثرگذاری خرد این مراکز بر قوانین و برنامه‌ریزی‌های مربوط می‌باشد. این تجربه نشان داد که مدیریت بحران آب و محیط زیست با چه چالش‌هایی مواجه است. متاثر از اقتصاد سیاسی کشور، فرصت‌هایی فراهم می‌آید که اصل بحران را به زیر سایه خود می‌آ‌ورند و تهدیدهایی را شکل می‌دهند که حتی بحران را تشدید می‌کنند. نهایتا اینکه، وضعیت بگونه‌ای رقم خورده که ساتف بجای اینکه بستری برای حصول به اهداف باشد، خود تبدیل به هدف گردید.

انجمن علوم و مهندسی منابع آب تحقیقات منابع آب ایران 1735-2347 22 1 2026 05 22 The Meta-analysis of the Performance of Subsurface Drip Irrigation Compared to Other Irrigation Methods فراتحلیل عملکرد آبیاری قطره‌ای زیرسطحی در مقایسه با سایر روش‌های آبیاری 232943 10.22034/iwrr.2025.498057.2820 FA بیتا مروج الاحکامی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان یزد- بخش خاک و آب 0000-0003-3086-0127 Journal Article 2025 01 07 Surface evaporation is the most significant source of water loss in surface irrigation systems in arid and semi-arid regions, primarily due to intense sunlight. Subsurface drip irrigation is therefore presented as a key solution for reducing this surface evaporation. Due to the varying results found in research studies on the effects of subsurface drip irrigation on crop yield and agricultural water productivity, a meta-analysis was conducted to statistically evaluate its performance. For this study, 42 papers were selected using the PRISMA protocol. The performance of subsurface drip irrigation was then compared to other irrigation methods in terms of crop yield and agricultural water productivity. The results showed that the calculated effect size for both crop yield and agricultural water productivity was positive and statistically significant at the 5% level for subsurface drip irrigation when compared to other irrigation methods. The effectiveness of subsurface drip irrigation in improving crop yield was found to be moderate (0.5), while its effectiveness for agricultural water productivity was high (1.25). However, the effectiveness of subsurface drip irrigation in increasing crop yield was low (0.298) compared to surface irrigation and was not significant, as indicated by the confidence interval of [-0.474, 1.07]. The overall effect size of subsurface drip irrigation on agricultural water productivity was 1.31 when compared to surface drip irrigation and 1.25 when compared to surface irrigation. Both results demonstrate a strong effect of subsurface drip irrigation on increasing agricultural water productivity, and the confidence intervals confirm that these effects are statistically significant. در مناطق با اقلیم خشک و نیمه‌خشک به دلیل تابش شدید آفتاب، تبخیر آب از سطح خاک عمده‌ترین بخش تلفات آب در سیستم‌های آبیاری سطحی است و آبیاری زیرسطحی به عنوان یکی از راهکارهای حذف تلفات تبخیر سطحی مزرعه در این شرایط ارایه شده است. با توجه به گستردگی مطالعات تحقیقاتی در خصوص تاثیر آبیاری قطره‌ای زیرسطحی بر عملکرد محصول و بهره‌وری آب کشاورزی، در این مطالعه، تحلیل آماری-مروری در قالب فراتحلیل عملکرد آبیاری قطره‌ای زیرسطحی انجام شد. به این منظور مطابق با پروتوکل PRISMA، از بین مطالعات موجود در بانک اطلاعاتی، 42 مطالعه انتخاب و ارزیابی شد. با توجه به نتایج این مطالعه، اندازه اثر به دست آمده در خصوص مقایسه عملکرد محصول و بهره‌وری آب کشاورزی در آبیاری قطره‌ای زیرسطحی نسبت به سایر روش‌های آبیاری مثبت و از نظر آماری در سطح 5 درصد معنی‌دار بود. همچنین اثربخشی آبیاری قطره‌‌ای زیرسطحی بر بهبود عملکرد محصول و بهره‌وری آب کشاورزی به ترتیب متوسط (5/0) و قوی (25/1) برآورد شد. اثربخشی آبیاری قطره‌ای زیرسطحی در افزایش عملکرد محصول نسبت به آبیاری سطحی کم بود (298/0) و بر اساس فاصله اطمینان به دست آمده معادل ]474/0,- 07/1 [معنی‌دار نبود. اندازه اثر کلی بر بهره‌وری آب کشاورزی در مقایسه آبیاری قطره‌ای زیرسطحی نسبت به آبیاری قطره‌ای سطحی و آبیاری سطحی به ترتیب 31/1و 25/1 بود که بیانگر قوی بودن اثر آبیاری قطره‌ای زیرسطحی بر افزایش بهره‌وری آب کشاورزی بوده است و فاصله اطمینان تعیین شده نیز حاکی از معنی‌دار بودن این اندازه اثر است.