تحقیقات منابع آب ایران

تحقیقات منابع آب ایران

از بحران تا حکمرانی آب: فراترکیب مطالعات حکمرانی آب در ایران

نوع مقاله : ویژه‌نامه تخصصی اصلاح ساختار حکمرانی آب کشور

نویسندگان
1 استاد گروه علوم سیاسی دانشگاه شیراز
2 دانشجوی دکتری علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
3 دانشیار علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.
10.22034/iwrr.2026.536417.2925
چکیده
هدف این پژوهش، ارائه یک تحلیل یکپارچه، انتقادی و متکی بر شواهد از وضعیت حکمرانی آب در ایران از طریق مرور نظام‌مند مطالعات علمی موجود است. این تحقیق با استفاده از روش فراترکیب کیفی و پیروی از چارچوب PRISMA، به تحلیل 51 مقاله علمی-پژوهشی معتبر منتشرشده بین سال‌های ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۴ پرداخته است. کیفیت مقالات با ابزار CASP ارزیابی شد. یافته‌های تحقیق، حول یک مضمون محوری با عنوان «شکست فراگیر حکمرانی» سازماندهی شده‌اند که در پنج لایه درهم‌تنیده تجلی می‌یابد: (۱) شکست‌های ساختاری و نهادی (شامل تمرکزگرایی شدید، تداخل وظایف، ضعف قوانین و توانمندسازی صوری سازمان‌های حوضه آبریز)؛ (۲) موانع اقتصاد سیاسی (تخصیص رانتی آب، منطق سیاسی پروژه‌های بزرگ، مقاومت در برابر اصلاحات و فساد سیستمی)؛ (۳) شکست‌های اجتماعی و مشارکتی (بی‌اعتمادی، مشارکت نمادین و..) (۴) بن‌بست‌های شناختی و گفتمانی (سلطه گفتمان فنی-مهندسی، پارادوکس فناوری، فاصله روانی و شکاف علم و سیاست) و (۵) شکست ژئوپلیتیک درون‌مرزی و فرامرزی .یافته‌ها نشان می‌دهد که تضاد پارادایمی میان «مدیریت عرضه» و «حکمرانی تقاضامحور»، سلطه گفتمان تکنوکراتیک، دوگانگی دولت رانتی-توسعه‌گر و مقاومت ساختارهای قدرت در برابر شفافیت و پاسخ‌گویی، چرخه‌ای از ناکارآمدی «قفل‌شده» ایجاد کرده است. در نهایت، توصیه‌های سیاستی در پنج محور نهادی، اقتصادی-سیاسی، مشارکتی، گفتمانی و ژئوپلیتیکی تدوین شده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

From Crisis to Water Governance: A Metasynthesis of Water Governance Studies in Iran

نویسندگان English

سردارنیا Sardarnia 1
Amir Raouf 2
Ehsan Yari 3
1 Prof of Political Science at Shiraz University, Shiraz
2 PhD Student in Political Science, Faculty of Law and Political Science, Shiraz University, Shiraz, Iran
3 Associate Professor of Political Science, Faculty of Law and Political Science, Shiraz University, Shiraz, Iran
چکیده English

This research aims to provide an integrated, critical, and evidence-based analysis of water governance in Iran through a systematic review of existing scientific literature. Employing qualitative meta-synthesis following the PRISMA framework, the study analyzes 51 peer-reviewed articles published between 2014 and 2024. Article quality was assessed using the CASP tool. Findings are organized around a core theme—"Pervasive Governance Failure" —manifested across five intertwined layers: (1) structural and institutional failures (extreme centralization, overlapping mandates, legal weaknesses, symbolic empowerment of river basin organizations); (2) political economy barriers (rent-seeking allocation, political logic of large projects, resistance to reform, systemic corruption); (3) social and participatory failures (distrust, tokenistic participation); (4) cognitive and discursive deadlocks (dominance of techno-engineering discourse, technology rebound effects, psychological distance, science-policy gap); and (5) intra-territorial and transboundary geopolitical failures. The findings demonstrate that the paradigmatic tension between supply-side management and demand-driven governance, the hegemony of technocratic discourse, the rentier-developmental state duality, and structural resistance to transparency and accountability have generated a "locked-in" cycle of inefficiency. Finally, policy recommendations are articulated across five strategic axes: institutional, political-economic, participatory, discursive, and geopolitical.

کلیدواژه‌ها English

Water governance
meta-synthesis
critical network governance
Iran'
s water crisis
political economy of water

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 08 تیر 1405

  • تاریخ دریافت 31 تیر 1404
  • تاریخ بازنگری 08 تیر 1405
  • تاریخ پذیرش 08 تیر 1405