بررسی اثر نسبی عوامل اقلیمی بر تبخیر-تعرق پتانسیل با روش تجزیه به عامل‌ها (مطالعه موردی: ایستگاه‌های زنجان و ماهنشان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشکده کشاورزی -دانشگاه تبریز

2 گروه مهندسی آّب/ دانشگاه تبریز

3 گروه مهندسی آب، دانشگاه تبریز

چکیده

در این تحقیق، اهمیت نسبی متغیر‌های مختلف هواشناسی موثر بر تبخیر-تعرق پتانسیل گیاه مرجع (ET0) در دو ایستگاه‌ (زنجان و ماهنشان) با حداقل 20 سال آمار منتهی به 2021 تحلیل شده است. روش پنمن-مانتیث برای تخمین ET0 استفاده شد. برای مطالعه‌ی اهمیت نسبی متغیرهای اقلیمی بر تبخیر-تعرق پتانسیل گیاه، از روش تجزیه به عامل‌ها استفاده شد. داده ها شامل بارش، میانگین دمای هوا (بیشینه و کمینه)، سرعت باد، رطوبت نسبی و ساعات آفتابی بوده و همبستگی بین آنها تحلیل شد. نتایج نشان داد که بجز یک مورد (باد با بارش ) که همبستگی معنی دار نداشته اند، در سایر موارد ضرایب همبستگی بین متغیرها در سطح 5 درصد معنی دار بودند. در هر دو ایستگاه، دو مولفه اول دارای مقدار ویژه‌ی بیش از یک بود و مولفه‌های بعدی مقدار ویژه‌ی بسیار ناچیزی (نزدیک صفر) داشتند. در زنجان، دو مولفه‌ی اول در کل 673/80 درصد واریانس را توجیه می‌کرد. این رقم در ماهنشان بیش از 5/82 درصد بود. در هر دو ایستگاه پارامتر ساعات آفتابی مهمترین عامل موثر بر ET0 بود، پس از آن پارامترهای حداکثر دمای هوا، حداقل دمای هوا و رطوبت نسبی به ترتیب در رتبه های دوم تا چهارم قرار گرفتند. نتایج نشان داد که در هر دو ایستگاه، متغیر بارش بر روی ET0 اثر چندان موثری نداشته است. رسم نمودار عمود برهم مولفه های اول و دوم در ایستگاه‌ها نشان داد که الگوی موقعیت مکانی پارامترهای اقلیمی در هر دو ایستگاه مشابه هم بود. یافته‌های این مطالعه در مدیریت منابع آب منطقه می‌تواند مفید واقع شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Study of Relative Effectiveness of Climatic Factors on Potential Evapotranspiration Using the Factor Analysis (Case Study: Zanjan and Mahneshan stations)

نویسندگان [English]

  • Nazanin Heidari 1
  • Yagob Dinpashoh 2
  • Ahmad Fakheri-Fard 3
1 Dept. of Water Eng., University of Tabriz
2 Dept. of Water Eng., University of Tabriz
3 Dept. of Water Eng. University of Tabriz
چکیده [English]

In this research relative importance of different meteorological variables that affect potential evapotranspiration in the two stations (Zanjan and Mahneshan) which had at least twenty years of data ended to 2021 were analyzed. The Penman-Monteith method was used to estimate ET0.In order to study the relative importance of climatic variables the factor analysis method was used. Data used are precipitation, means of air temperature (maximum and minimum), wind velocity, relative humidity and actual sunshine hours. The correlation between the variables were analyzed. Results showed that except one item (wind and precipitation) that had no significant correlation all the other correlation coefficients were significant in 5 percent level. In both the stations the eigenvalues of the two first factors were great than one, however, they were negligible (close to zero) in the cases of other factors. In Zanjan the first two factors accounted about 80.673 percent of total variance. This value was more than 82.5 percent in the case of Mahneshan station. In both the stations the actual sunshine hour was the main parameter affected ET0.After that, the Tmax, Tmin and RH are positioned in the second to the fourth ranks, respectively. Results indicated that the precipitation had no effective on ET0 at both the stations. Plotting the position of parameters on Cartesian plain showed that the position of parameters in the two stations are similar to each other. The findings of this study are helpful in water resources management.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Zanjan province
  • Evapotranspiration
  • Factor Analysis
  • Principal component Analysis

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 04 آبان 1402
  • تاریخ دریافت: 27 تیر 1402
  • تاریخ بازنگری: 29 مهر 1402
  • تاریخ پذیرش: 04 آبان 1402